استان چهارمحال وبختیاری

پیشینه ی تاریخی استان چهارمحال و بختیاری

.در دوران اسلامی، منطقه چهارمحال وبختیاری تا قرن سوم هجری، همانند دیگر نقاط ایران زیرنظر خلفا اداره می شد. تا این که به دنبال تشکیل حکومت های مستقل و نیمه مستقل در قرن سوم وچهارم هجری در محدوده ی سرزمین لر بزرگ قرار گرفت. قلمرو (( لر بزرگ )) در قرن پنجم هجری مورد تاخت و تاز ترکان سلجوقی قرار گرفت. اما استقرار ترکان  در سرزمین لرنشین طولی نکشید و حکومت اتابکان لر بزرگ از سال 550 تا 827 ﻫ­­.ق که سلطان ابراهیم فرزند شاهرخ تیموری به حکومت آنان پایان داد، دراین منطقه حکومت کردند. از زمان انقراض حکومت اتابکان در سال 827 ﻫ­­.ق تا روی آمدن (( شاه تهماسب اول صفوی )) اثر قابل توجّهی از حضور ایلات و عشایر منطقه در صحنه ی سیاسی کشور به چشم نمی خورد. تا این که از زمان حکومت این پادشاه به خاطر مسأله جمع آوری مالیات افرادی به سرداری منطقه برگزیده شدند و درهمین زمان با توجّه به تلاش هایی که برای انتقال آب کارون به زاینده رود صورت گرفت، منطقه بختیاری مورد توجّه بیشتری قرار گرفت. ازجمله ویژگی های منطقه درعصر صفوی استقرار گروه های ارمنی و ترک در سطح نواحی روستایی می باشد که بیشتر به اموری چون پرورش کرم ابریشم و زراعت عنایت داشته اند. دراین زمان هم زمان با سقوط سلسله ی صفویه نیروهای نظامی بالقوه، عشایری چهارمحال وبختیاری در ادوار مختلف با اهداف گوناگون به فعالیّت های موافق ومخالف با صفویان روی آورده اند که نتیجه ی آن بروز جنگ های خون ریز درسطح این صفحات بوده است. در دوره ی صفویه مرکز ضابط نشین  ناحیه ی چهارمحال قهفرخ ( فرخشهر کنونی ) بوده است.    پس از آن در دوره ی افشاریه به واسطه ی سرکوبی های انجام شده از سوی سپاه نادری و توجه به توانمندی های نظامی عشایر بختیاری گروه هایی از ایشان به عنوان سربازان سپاه نادر به فعالیّت می پردازند که ثمره ی آن فتح قلعه ی قندهار می باشد. دراین هنگام مرکز ضابط نشین ناحیه ی چهارمحال شهرک ( شهر کیان فعلی ) بوده است. در دوره ی زندیه این نواحی بارها به واسطه ی درگیری های کریم  خان زند، ابوالفتح خان و علی مردان خان بختیاری بارها مورد تاخت وتاز قرار می گیرد که در نتیجه ی آن بسیاری از سازه های مرتبط با امر کشاورزی دچار تخریب شده و سرانجام باعث رکود فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی محل را فراهم می آورد. دراین هنگام مرکز ضابط نشین ناحیه ی چهارمحال چال شُتر ( چالش تر کنونی )  بوده است. پس از آن در دوره ی  قاجاریه ایام رشد فرهنگی، اجتماعی این صفحات آغاز می شود که این موضوع مقارن است با روزگار قدرت گیری خوانین هفت لنگ بختیاری  به رهبری حسین قلی خان ایل خانی وافول توانمندی های خوانین چهارلنگ بختیاری با حاکمیت محمّدتقی خان، لشکرکشی های متعدد به این منطقه در دوره های محمّدشاه و ناصرالدین شاه قاجار سرانجام منجر به ایجاد شکاف در رأس هرم قدرت در نزد رؤسای ایل بختیاری گردیده و موجبات حاکمیت یافتن هم زمان مناسب ایل خانی وایل بیگی را فراهم آورد.  از این هنگام هرکدام از فرزندان حسین قلی خان ایل خانی و برادرش رضاقلی خان ایل بیگی در یکی از روستاهای ناحیه ی چهارمحال با احداث کاخ قلعه های مختلف به فعالیّت سیاسی – اجتماعی و اقتصادی مستقل روی آوردند که در نتیجه ی آن سهام دار شدن ایشان در منافع شرکت تجارتی برادران لینچ و نفت بختیاری و انگلیس برای آنان به ارمغان آمد و در نهایت موجبات دخالت ایشان در ماجرای مشروطه ی دوم و فتح تهران گردید، امری حایز اهمیّت در تاریخ معاصر ایران که باعث شد تا خوانین هفت لنگ بختیاری حتی به مناصبی چون نخست وزیری و حکومت ایالات مختلف جنوب ایران نیز دست یابند روندی روبه رشد که تا پایان دوره ی قاجاریه هم چنان حفظ گردید.    دراین هنگام اصلی ترین مرکز ثقل نیروهای سیاسی از جهت جغرافیای تاریخی در سطح منطقه دهکرد ( شهرکرد فعلی) محسوب می گردید.

مهم ترین جاذبه های باستان شناسی و تاریخی استان چهارمحال وبختیاری

 در مجموع استان چهارمحال وبختیاری دارای بیش از 250 جاذبه ی شناخته شده ی طبیعی، تاریخی و مذهبی می باشد که در ذیل به معرفی برخی از آنها می پردازیم:

 آجر نوشته دوره ایلامی:که در شهرستان لردگان به دست آمده و دارای نوشته هایی به خط میخی ایلامی مربوط به سال 1150 ق . م است.

تپه های باستانی متعدد:مربوط به دوره ی پیش از تاریخ، نظیر تپه بهرام گور گندمان، گورگانی تپه در شهر کیان و تپه در لردگان.

برد گوری: گور دخمه های مربوط به  دوره پیش از اسلام که در برخی از مناطق استان  به  چشم  می خورد.

طاق سنگی های جونقان (خان اوی )آثار سنگی، صخره ای احتمالا ً مربوط به دروه ی پیش از اسلام در نزدیکی شهر جونقان در شهرستان فارسان.

مسجد امام صادق (اتابکان شهرکرد):مربوط به دوره ی اتابکان لر بزرگ با تعمیرات قاجاریه در مرکز شهرکرد و روبه روی امام زاده دوخاتون.

کتیبه رخ: مربوط به دوره ی صفویه که به دستور شاه عباس دوم برای تعریض و بازسازی راه ارتباطی اصفهان به شهرکرد اشاره دارد.

مسجد جامع شهر کیان: مربوط به دوره ی صفویه و تعمیرات اساسی در دوره ی افشاریه دارای سنگ نوشته ای به سال 1152ﻫ­­.ق به دستور محب علی بیک ضابط نشین منطقه  چهارمحال در این دوره که دستور تعمیرات مسجد را صادر کرده است.

کاخ قلعه مشروطیت(قلعه دزک):  مربوط  به دوره ی قاجار که برخی از وقایع انقلاب مشروطیت و ملاقات های بین سران مشروطه در این قلعه صورت گرفته است.

قلعه سردار اسعد جونقان : مربوط به دوره قاجار و متعلّق به علی قلی خان سردار اسعد دوم از رهبران مشروطه.

کتیبه مشروطیت: واقع در نزدیکی چشمه پیرغار روستای ده چشمه  در شهرستان فارسان که به دستور خوانین بختیاری ماجرای فتح تهران بر روی آنها نقر گردیده است.

قلعه چالشتر: مربوط به دوره ی قاجار و مشهور به منزل ستوده از بناهای به جای مانده از خوانین منطقه چهارمحال که در حال حاضر در اختیار سازمان میراث فرهنگی و گردشگری است.

+ نوشته شده در  پنجشنبه دهم آذر 1390ساعت 16:39  توسط رضا قاسمپور  | 

کلیات استان چهارمحال و بختیاری

کلیات استان چهارمحال و بختیاری

کلیات استان چهارمحال و بختیاری

استان در بخش مرکزی فلات ایران و رشته کوههای زاگرس بین کوههای غرب و پیشکوههای داخلی و استان اصفهان واقع شده است این استان از شمال و مشرق به استان اصفهان و از جنوب به  استان کهکلیو و بویر احمد از غرب به استان خوزستان و از شمال غرب به استان لرستان محدود است و با توجه به مساحت 16533 کیلومتری این استان معادل 1% مساحت کل کشور را داراست

این استان در تقسیمات کشوری سال 1316شمسی که ایران به ده استان تقسیم شد و چهار محال بختیاری از توابع استان اصفهان یا استان دهم قرار گرفت در سال 1337 فرمانداری کل بختیاری و چهارمحال و در سال1352استان چهار محال و بختیاری تشکیل شد.

 استان از دو منطقه فرهنگی متمایز شامل چهار محال   لار - کیار میزدج- گندمان   و بختیاری که شهرستانها و مناطق با گویش لری بختیاری و ایلات و طوایف مربوطه را شامل می شود  تشکیل شده است .

سابقه تاریخی سکونت در استان:

سابقه زندگی در این استان به دوره های پیش از تاریخ ، یعنی هزاره ی ششم قبل از میلاد ، میرسد در این زمان مردم برای یافتن غذا و شکار حیوانات وحشی از نقطه ای به نقطه دیگر می رفتند و از غار ها به عنوان سکونت گاههایی موقت استفاده می کردتد مهاجران آریایی ، از 3000 سال قبل ، این منطقه را نیز مانند سایر مناطق  ایران به اشغال خود دراوردتد در دوره قبل از اسلام ، این منطقه اهمیت ارتباطی بیش تری داشت اما در دوره ساسانیان با توجه به اهمیت فعالیتهای کشاورزی یکجانشینی در منطقه افزایش یافت.

 در قرون اولبه هجرت با مهاجرت ترکان کوچ نشینی در این سرزمین به شدت رونق یافت و به تدریج بر قدرت روسای ایلها افزوده شد و زندگی عشایری در منطقه  ، که از دوره ی صفویه به بعد سرزمین لر بختیاری نامیده می شد رونق به سزایی یافت.

کلیات استان چهارمحال و بختیاری

وسعت:16533 کیلو متر مربع 

ارتفاع از سطح دریا:1800   تا  4548

تعداد شهرستان:6شهرستان بنام اردل -فارسان-بروجن-لردگان -کوهرنگ-شهرکرد

تعداد بخش: هفده بخش

تعداد دهستان: سی و نه دهستان

تعداد شهر: بیست و پنج  شهر

تعداد روستا: نهصد و بیست روستا

مرکز استان شهرکرد و فاصله آن با پایتخت کشور 520 کیلومتر است .

جمعیت :در سال 1375 جمعیت 761168 نفر می بوده است .

نژاد: قبل از مهاجرت آریاییها به فلات مرکزی ایران چهار محال وبختیاری دارای روستاهای زیادی بود . ریخت بختیاری ها به گروه سر پهن تعلق دارد که بیانگر ریشه نژادی سامی آنهاست .

مذهب:مردم استان پس از لشکر کشی ابوموسی اشعری به سال 23 ه.ق دین اسلام را پذیرفتند ودر حال حاظر مردمان استان یک پارچه شیعه اثنی عشری می باشند.

زبان:مردم به 3 گویش ،فارسی درمنطقه چهارمحال(در بین ساکنان شهرکرد و بروجن) گویش لری درمنطقه بختیاری(لردگان-اردل-کوهرنگ-فارسان) و گویش ترکی قشقایی(در روستاها و شهرها) تکلم می کنند.

جغرافیا :

این استان دارای وسعتی حدود 16533 کیلو متر مربع است  و ارتفاع آن از سطح دریا بین 1800 تا 4548 از یک قسمت کوهستانی که حدود 80% آن میباشد و یک قسمت جلگه ای تشکیل شده است و قسمت جلگه ای استان شامل مزارع سبز و خرم و باغ های وسیع است

قسمت کوهستانی استان با ارتفاع زیادی از سطح دریا و با سلسله جبال زاگرس از شمال غربی آغاز و به طرف جنوب شرقی امتداد می یابد

در غرب استان کوههای مرتفعی وجود دارد که محل ذخیره آب  رودخانه های دائمی زاینده رود و کارون است  این کوهها اغلب سال پوشیده از برف و جزئ کانونهای آبگیر دائمی ایران محسوب می شوند و در امتداد از شمال غرب به جنوب شرق از میزان و تراکم ارتفاعات آن ها کاسته شده و به در های باز و دشتهای وسیع ختم می گردند که انباشته شدن رسوبات در این دشتها امکانات کشاورزی را به وجود آورده و پسترین نقطه   آن ها در ناحیه شرقی است.

سیاسی :

استان چهار محال وبختیاری پس از فراز ونشیبی در تاریخ ایران تا سال 1352(ه.ش)به صورت فرمانداری كل اداره می شد وسپس به استان تبدیل شد .استان چهارمحال وبختیاری از شش شهرستان و17بخش و23شهر وبیش از925آبادی تشكیل گردیده است.

جمعیت :

کلیات استان چهارمحال و بختیاری

بر اساس سرشماری 1375استان چهار محا ل و بختیاری 761168 نفرجمعیت داشته كه از این تعداد 45در صد در نقاط شهری و 55 در صد در نقاط روستایی وعشایری سكونت داشته اند .تراكم جمعیت دراین استان 45/56 نفر در هر كیلو متر مربع بوده است .

نژاد :

بختیاریها از نژاد قدیم ایرانی و اولین گروه از اقوام آریایی هستند كه در این سرزمین سكنی گزیند .آنچه مسلم است مردم استان چهارمحال بختیاری از نژاد قبایل پارس می باشند كه در سده های 6و7(ق.م )در دامنه كوههای بختیاری مستقر شده اند

زبان :

زبان مردم استان چهارمحال وبختیاری از اصیل ترین زبانهای فارس است كه ریشه آن فارسی پهلوی است نزدیكی لهجه شیرین بختیاری با زبان پهلوی به قدری است كه زبان شناسان آن دو را از هم جدا نمی دانند ومی توان گفت كه گویش بختیاری از زبان ایران باستان به یادگار مانده است .

دین :

اكثریت قریب به اتفاق مردم استان چهار محال وبختیاری مسلمان وپیرو مذهب جعفر ی اثنی عشری هستند .تعداد كمی زرتشتی ومسیحی در استان سكونت دارند .

اخلاق و رو حیات :

مردم استان عموماً شجاع و سلحشور و پر كار و زحمت كش و قانع اند.

اقتصاد :

بیشتر امرار معاش ساكنان استان چهارمحال وبختیاری را كشاورزی و دامداری تشكیل داده وتعداد زیادی از اهالی این استان در كشور های حاشیه خلیج فارس وسایر كشورهای خارجی مشغول به كار هستند كه اثرات خوبی در توسعه استان داشته است در مجموع كشاورزی ودامپروری وصنایع دستی از شغلهای اصلی مردم استان می باشند مركز استان چهار محال و بختیاری شهر زیبای شهركرد می با شد

+ نوشته شده در  چهارشنبه نهم آذر 1390ساعت 16:24  توسط رضا قاسمپور  | 

طوایف بختیاری

 

+ نوشته شده در  سه شنبه هشتم آذر 1390ساعت 23:59  توسط رضا قاسمپور  |